Sự xuất hiện của Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cơn địa chấn trong ngành dịch vụ pháp lý toàn cầu. Mới đây, trong một cuộc phỏng vấn với Artificial Lawyer, ông Olivier Chaduteau - chủ sở hữu một công ty tư vấn chuyên về AI tại Paris, đã đưa ra những góc nhìn sâu sắc về thực trạng và tương lai của AI trong các công ty luật. Không dừng lại ở một công cụ công nghệ đơn thuần, AI đang buộc các hãng luật phải định hình lại toàn bộ mô hình kinh doanh và cách họ tính phí khách hàng.
3 Giai Đoạn Áp Dụng AI Trong Ngành Luật
Theo Chaduteau, sự tiếp nhận AI trong lĩnh vực pháp lý đã trải qua 3 giai đoạn rõ rệt:
- Giai đoạn phủ nhận: Ban đầu, phần lớn các luật sư gạt bỏ AI, cho rằng công nghệ này không hề liên quan hay đủ khả năng can thiệp vào công việc đòi hỏi chuyên môn cao và tư duy logic phức tạp của họ.
- Giai đoạn "làm màu": Khi ChatGPT và các Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM) bùng nổ, các tổ chức ồ ạt mua giấy phép sử dụng. Tuy nhiên, mục đích chính chỉ là để "khoe" với đối tác và khách hàng rằng họ có nắm bắt xu hướng, chứ chưa thực sự ứng dụng vào công việc.
- Giai đoạn thực tiễn (Hiện tại): Thị trường đã bước vào giai đoạn thứ ba. Các công ty luật nhận ra đã đến lúc phải nghiêm túc đưa các công cụ AI vào quy trình làm việc thực tế của mình.
Tại Việt Nam, chúng ta cũng đang chứng kiến sự chuyển dịch tương tự. Nhiều văn phòng luật sư đã bắt đầu thoát khỏi tâm lý e ngại để tìm kiếm các giải pháp LegalTech phù hợp nhằm tối ưu hóa khối lượng hồ sơ khổng lồ.
Thay Đổi Cốt Lõi: Quản Trị Tổ Chức Và Quy Trình Làm Việc
Để đưa AI vào vận hành thực tế, Chaduteau nhấn mạnh các công ty cần tập trung vào quản trị sự thay đổi (change management). Việc mua một phần mềm AI dành riêng cho ngành luật là quyết định dễ dàng nhất. Thách thức thực sự – mang tính "chính trị" nội bộ – nằm ở việc:
- Viết lại toàn bộ quy trình làm việc (workflows).
- Đào tạo lại đội ngũ luật sư hiện tại.
- Đặt ra các tiêu chuẩn chuẩn mực khi sử dụng AI.
- Xác định rõ điểm nào trong quy trình cần sự kiểm duyệt cuối cùng của con người.
Đặc biệt, trong quá trình số hóa tài liệu pháp lý và xử lý hợp đồng, các luật sư không chỉ dùng AI để tra cứu mà còn ứng dụng công nghệ để xử lý các bằng chứng, hình ảnh scan (thậm chí ứng dụng AI tạo văn bản trong ảnh để trích xuất dữ liệu nhanh chóng), giúp tiết kiệm hàng trăm giờ đồng hồ đọc hiểu thủ công.
Lời Cáo Chung Cho Mô Hình "Tính Phí Theo Giờ" (Billable Hours)?
Sự hiện diện của AI trong quy trình làm việc có thể là dấu chấm hết cho mô hình tính phí theo giờ (hourly billing) vốn đã tồn tại hàng thế kỷ trong ngành luật.
Khi AI giúp giảm đáng kể thời gian soạn thảo văn bản, đánh giá hợp đồng hay nghiên cứu các án lệ, mối liên hệ giữa thời gian làm việc của luật sư và doanh thu bị phá vỡ. Chaduteau dự báo các hãng luật sẽ phải chuyển sang mô hình định giá dựa trên giá trị (value pricing).
Các quản lý cấp cao tại các hãng luật hiện đứng trước hai ngã rẽ:
- Cố gắng duy trì mô hình tính phí cũ càng lâu càng tốt để tối ưu hóa tỷ lệ chi phí/doanh thu.
- Tái thiết kế toàn bộ dịch vụ, đưa ra mức giá mới phản ánh sự kết hợp giữa tự động hóa và trí tuệ con người.
Nếu các hãng luật chần chừ, chính khách hàng sẽ là người ép buộc họ phải thay đổi. Một công ty luật mới với mô hình vận hành tinh gọn, không bị ràng buộc bởi cách tính phí truyền thống, chắc chắn sẽ đưa ra mức giá cạnh tranh hơn và tạo ra sự gián đoạn công nghệ (technological disruption) trên toàn thị trường.
Sức Ép Từ Bộ Phận Pháp Chế Nội Bộ Của Doanh Nghiệp
Các tập đoàn lớn đang đầu tư mạnh mẽ vào AI. Do đó, bộ phận pháp chế nội bộ (in-house counsel) của họ cũng chịu áp lực lớn trong việc chứng minh tính hiệu quả. Họ sẽ yêu cầu các đối tác – chính là các công ty luật bên ngoài – phải làm điều tương tự.
Trong tương lai gần, năng lực ứng dụng AI sẽ trở thành một tiêu chí cốt lõi khi khách hàng lựa chọn nhà thầu pháp lý. Các công ty luật sẽ phải giải trình rõ ràng:
- Các tác vụ nào đang được AI hỗ trợ?
- Biện pháp bảo vệ bảo mật thông tin khách hàng là gì?
- Công cụ AI tác động cụ thể thế nào đến tốc độ và chất lượng dịch vụ?
Lợi Ích Vượt Ra Ngoài Bài Toán Chi Phí
Điều thú vị là Chaduteau không coi AI chỉ là công cụ cắt giảm chi phí. Đối với các luật sư, AI là "người trợ lý" giải phóng họ khỏi những công việc thủ công nhàm chán, tạo ra nhiều không gian hơn trong ngày để tập trung vào các chiến lược pháp lý hóc búa, mang lại sự thỏa mãn nghề nghiệp cao hơn.
Kết luận: Những hãng luật giành chiến thắng trong tương lai là những tổ chức coi AI là một quyết định quản trị chiến lược chứ không chỉ là một xu hướng công nghệ nhất thời. Điều này đòi hỏi kỷ luật trong triển khai, khả năng chứng minh giá trị với khách hàng, tuân thủ nghiêm ngặt tính bảo mật và sự dũng cảm để thay đổi mô hình tính phí truyền thống.